W piątek 13 listopada 2026 r. wchodzą w życie nowe zasady naliczania opłaty reprograficznej. Obejmą one m.in. laptopy, komputery stacjonarne, smartfony, tablety oraz dyski HDD i SSD. Opłatę odprowadzają producenci i importerzy, ale jej koszt może z czasem trafić także do cen płaconych przez klientów.

Zmiana przypada na ważny dla rynku elektroniki moment - dokładnie dwa tygodnie przed Black Friday (27 listopada) i Cyber Monday (30 listopada), na początku sezonu zakupów świątecznych. Kto planuje zakup komputera, mobilnej stacji roboczej albo kilku urządzeń dla firmy, powinien wiedzieć, co dokładnie się zmienia i czego realnie można się spodziewać.
 

Czym jest opłata reprograficzna?

Opłata reprograficzna nie jest podatkiem. Nie trafia do budżetu państwa, lecz - za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania - do twórców, artystów wykonawców, producentów i wydawców. Przewiduje ją ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 1994 r., a jej celem jest rekompensowanie uprawnionym skutków legalnego kopiowania utworów na własny użytek.

Pierwotnie uzasadnienie tego mechanizmu było proste. W czasach kaset magnetofonowych i magnetowidów każdy mógł legalnie skopiować album czy film dla siebie lub bliskich, a ustalenie, kto, jak często i co kopiuje, było praktycznie niemożliwe. Zamiast kontrolować każdą kopię, wprowadzono zryczałtowane opłaty od urządzeń i nośników.

 

Od tamtej pory sposób korzystania z kultury zmienił się zasadniczo. Po kasetach przyszły płyty CD i DVD, potem pliki cyfrowe, a dziś muzyki słuchamy i filmy oglądamy przede wszystkim w serwisach streamingowych.

 

Co zmienia nowelizacja?

Nowelizację rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego podpisano 30 kwietnia 2026 r., a 12 maja ogłoszono ją w Dzienniku Ustaw. Przepisy wchodzą w życie po upływie sześciu miesięcy od ogłoszenia, czyli 13 listopada. To pierwsza od 15 lat aktualizacja katalogu sprzętu objętego opłatą.

Katalog jednocześnie uzupełniono i skrócono - zamiast 65 pozycji jest ich 19. Pojawiły się w nim urządzenia, z których korzystamy na co dzień: smartfony, tablety, komputery i telewizory.

Najbardziej dyskusyjna pozostaje zasada, na której opiera się cały mechanizm: opłata wynika z samej możliwości wykorzystania urządzenia do prywatnego kopiowania, a nie z tego, czy jego właściciel rzeczywiście będzie to robił.

Rozporządzenie nie różnicuje stawek w zależności od tego, kto i w jakim celu kupuje sprzęt. Opłatą objęty jest więc także komputer do projektowania budynków, prowadzenia księgowości czy pisania oprogramowania, a także dysk SSD, na którym firma przechowuje wyłącznie własne dokumenty.

Nie oznacza to, że prawo traktuje kupujących jak piratów. Opłata dotyczy legalnego kopiowania na własny użytek, a nie nielegalnego rozpowszechniania treści.

 

Jakie urządzenia obejmuje opłata od 13 listopada 2026 r.?

Podstawowa stawka wynosi 1% ceny netto, po jakiej producent lub importer sprzedaje urządzenie. Dotyczy ona m.in.:

• laptopów i komputerów stacjonarnych, także profesjonalnych stacji roboczych;
• telefonów komórkowych (w tym smartfonów) i tabletów z wbudowaną pamięcią co najmniej 32 GB;
• dysków twardych HDD i SSD, w tym zewnętrznych;
• kart pamięci, pendrive’ów i innych wymiennych pamięci półprzewodnikowych;
• telewizorów, dekoderów oraz cyfrowych odtwarzaczy audio i wideo z wbudowaną pamięcią lub funkcją nagrywania na nośnik zewnętrzny.

Część produktów objęto innymi stawkami:

• 2% - płyty CD, DVD i Blu-ray, kopiarki, skanery oraz urządzenia wielofunkcyjne;
• 1,5% - drukarki atramentowe i laserowe;
• 0,75% - papier formatu A3 i A4 (wcześniej 1,25%);
• 1%, ale nie więcej niż 100 zł - urządzenia wielkoformatowe, czyli kopiarki, drukarki i urządzenia wielofunkcyjne zdolne do wykonywania kopii na arkuszach większych niż A3.

Nowe przepisy dotyczą więc zarówno sprzętu kupowanego prywatnie, jak i urządzeń do pracy. Ma to znaczenie zwłaszcza dla firm, które kupują kilka lub kilkanaście laptopów, droższe stacje robocze albo dodatkowe nośniki danych.

 

Ile wynosi opłata?

Jednoprocentowa stawka wydaje się niewielka, warto jednak przełożyć ją na konkretne kwoty. Trzeba przy tym pamiętać, że opłatę liczy się od ceny netto na etapie sprzedaży przez producenta lub importera, a nie od ceny w sklepie.

 

 

Czy ceny w sklepach wzrosną?

Opłatę odprowadzają producenci i importerzy, ale jej ekonomiczne skutki mogą odczuć kolejni uczestnicy łańcucha dostaw. Producent lub importer może uwzględnić ją w cenie, dystrybutor - zmienić cennik, a sklep - podnieść cenę detaliczną albo ograniczyć rabaty. Ministerstwo kultury przekonuje, że nie ma podstaw, by z góry zakładać przerzucenie opłaty na konsumentów. Branża elektroniczna ocenia to inaczej.

Nawet jeśli koszt trafi do cen, nie stanie się to z dnia na dzień. Opłata dotyczy sprzedaży dokonanej przez producenta lub importera od 13 listopada. Towar, który przed tą datą trafił już do dystrybutorów i sklepów, nie jest nią objęty, a jego późniejsza odsprzedaż nie powoduje naliczenia opłaty. Nowy koszt będzie się więc pojawiał stopniowo, wraz z kolejnymi dostawami - a część firm może go pokryć z własnej marży.

Nie należy zatem zakładać, że 13 listopada wszystkie komputery podrożeją o 1%.

 

Dlaczego 1% ma znaczenie dla sprzedawców?

Załóżmy, że importer sprzedaje komputer za 5 000 zł netto, a jego marża wynosi 3% ceny, czyli 150 zł. Opłata w wysokości 50 zł to aż jedna trzecia tej kwoty. To przykład hipotetyczny, a nie dane o przeciętnej rentowności branży, ale dobrze pokazuje, dlaczego przy niskich marżach trudno wchłonąć nowy koszt bez zmiany cen.

Jeśli opłata zostanie przeniesiona na cenę netto, konsument zapłaci więcej także z tytułu VAT, naliczanego od wyższej kwoty. Firmy będące czynnymi podatnikami VAT odliczają podatek naliczony, więc dla nich liczy się przede wszystkim wzrost ceny netto.

 

Dlaczego nowe przepisy budzą wątpliwości?

Prawo twórców do wynagrodzenia nie jest przedmiotem sporu. Wątpliwości dotyczą tego, czy obecny sposób jego finansowania odpowiada temu, jak dziś korzystamy z technologii.

Pierwsza kwestia to sprzęt zawodowy. W modelu procentowym droższy komputer oznacza wyższą opłatę - niezależnie od tego, czy służy do oglądania filmów, czy do obliczeń inżynierskich. Tymczasem wartość stacji roboczej wynika z jej wydajności i wyposażenia, a nie z możliwości kopiowania muzyki. Trybunał Sprawiedliwości UE już w 2010 r., w wyroku w sprawie Padawan (C-467/08), uznał, że pobieranie opłaty bez rozróżnienia także od sprzętu, który nie jest udostępniany osobom prywatnym i wyraźnie służy innym celom niż prywatne kopiowanie, jest niezgodne z prawem Unii.

 

Druga kwestia to streaming. Płatne serwisy w dużej mierze zastąpiły tworzenie prywatnych kolekcji muzyki i filmów. Abonamenty i opłata reprograficzna to odrębne mechanizmy prawne, ale krytycy wskazują, że 1-procentowa opłata oznacza dodatkowe obciążenie dla osób, które już płacą za dostęp do treści.

Skargi w tej sprawie trafiły do Rzecznika Praw Obywatelskich. W lipcu 2026 r. RPO zwrócił się do resortu kultury o zbadanie, czy opłata odpowiada faktycznemu sposobowi korzystania z elektroniki. Ministerstwo odpowiedziało, że nie widzi podstaw do zmiany stawek wyłącznie z powodów wskazanych przez Rzecznika.

Zwolennicy zmian przypominają z kolei, że podobne opłaty funkcjonują w ponad 20 krajach Unii Europejskiej, a w wielu z nich stawki są wyższe niż w Polsce.

 

Czy warto kupić komputer przed 13 listopada?

Wejście przepisów w życie nie oznacza jednoczesnej podwyżki cen w sklepach. Sprzęt sprzedany przez producentów i importerów przed 13 listopada jest wolny od opłaty, a ceny w najbliższych tygodniach będą zależeć przede wszystkim od promocji Black Friday i Cyber Monday, dostępności konkretnych konfiguracji, kursów walut i decyzji producentów.

 

Jeśli zakup laptopa, stacji roboczej czy dodatkowych nośników jest już zaplanowany, warto śledzić ceny teraz i w okresie promocji - zanim do sklepów trafią dostawy objęte opłatą. Zakupy najlepiej jednak dopasować do rzeczywistych potrzeb. Sama obawa przed podwyżką nie jest wystarczającym powodem do wydawania pieniędzy.

Osoby planujące zakup lub modernizację sprzętu mogą już teraz sprawdzić ofertę laptopów multimedialnych, mobilnych stacji roboczych i dysków SSD w sklepie kuzniewski.pl.

Więcej o historii opłaty, jej podstawach prawnych i sporach wokół systemu wynagradzania twórców można przeczytać w artykule na blogu LAB-KUZNIEWSKI.PL: „Opłata reprograficzna 2026 - wszyscy jesteśmy piratami?”.